إنّ الحذف ظاهرةٌ عامةٌ فی کلّ الّلغات الحیة ومنها العربیة، فلا یمکن فهم النص إلّا بدرک مواقعه فی الجملة وتقدیره فیها، لأنّه یؤدّی إلی التقدیرات المختلفة لتلقّی المعانی المختلفة وأحیاناً المتناقضة. قد تتضاعف خطورة الحذف وتقدیره فی فهم معانی الآیات الّتی سُمیت بآیات الأحکام فی القرآن الکریم، ذلک لأنّ اختلاف العلماء فی تقدیر المحذوف قد یسبّب کثرة المعانی المتولّدة، وبالتالی کثرة الأحکام الصادرة. فتکمن مشکلة البحث فی تقدیر ما یحذف من الکلام فی مثل هذه الآیات، لأنّه یؤدّی إلی معان مختلفة ثم إنّ کثرة ما فی هذه الآیات من أنواع الحذف کحذف حرف أو کلمة أو جملة، أو أرکان الجملة... وکثرة التقدیرات الناتجة منها، تؤتی لمثل هذه الدراسة أهمیتها الخاصة. فلیس عندنا من البحث العلمی ما یغنینا عن إجابة أسئلة عن مدی وقوع الحذف فی آیات الأحکام وأنواعها وأکثرها وقوعاً وأشدها تأثیراً، إذن لابد من البحث عما یتصل بهذه الآیات من بناء نحوی لحذف أرکان الجملة ودلالالتها فی تقدیر المعانی المختلفة، حسب منهج وصفی تحلیلی لیؤکد البحث علی أنّ حذف الحرف مع قلة وقوعها أشد تأثیراً فی تقدیر المعانی وأنّ حذف الاسم أکثر وقوعاً من سائر أنواع الحذف وأقل تقدیراً للمعانی المقدرة منها.

این مقاله پژوهشی است درباره ایرادات کتاب "القیاس النحوی" که اهم آنها در زیر می آید:اشکال اول: با اینکه موضوع اصلی کتاب «القیاس» است، اما نه آن را تعریف کرده و نه معنای اصطلاحی آن را ذکر نموده است.اشکال دوم: مولف محترم توضیح نداده است که چگونه عبدالله بن ابی ابی اسحاق قیاس را توسعه داد.اشکال سوم : مولف محترم از کتاب سیبویه متنی به عنوان مثال برای قیاس آورده است در حالی که این متن هیچ قیاسی ندارد.اشکال چهارم: مولف محترم ادعا کرده است که سیبویه از واژه های «غلط» و «خطا» به جای واژه «شاذ» استفاده کرده است در حالی که چنین نیست.اشکال پنجم: مولف محترم ادعا کرده است که قیاس سیبویه دو نوع است؛ در حالی که این کلام دقیق نیست.

محاولات الشیخ الطوسی الأدبیة بشکل عام والنحویة منها بشکل خاص فی «التبیان» وطریقة معالجته لها شاملة مستوعبة فی وجازة وإیفاء بیان، ثم تسخیر طاقاتها وتفجیرها فی میدان التفسیر، جعلت للنحو میدانا واسعا فی تفسیر الطوسی، فقد احتوی علی کثیر من الآراء النحویة لأعلام مدرستی البصرة والکوفة، ثم إنه لیس مجرد ناقل للآراء، بل ینقدها ویمحصها ویمیز بین الصحیح والسقیم ببصیرة فنیة کاملة وملکة موهوبة مفندا تارة ومرجحا أخری ویجتهد برأیه دون الاستشهاد برأی أحدهم ثالثة، مما یدل علی تضلعه بهذا العلم واتـسـاع آفـاقـه الـنـحویة والأدبیة وتبحره الواسع وبراعته الممیزة، فجعل منه إماما فی النحو له مذهبه ورأیه، إلا أن کشف مذهبه بحاجة إلی فحص دقیق فیما یقتضیه عصره أولا واستنطاق نصوص تفسیره ثانیا، وها هو ما نحن بصدده فی هذا المقال بمنه وکرمه.

من المعلوم لدینا أنَّ القیاس النحوی والصرفی یختلف اختلافاً کلیاً عن القیاس الفلسفی أو المنطقی، وإنْ بدا بینهما نوع من التشابه، فالقیاس النحوی أصیل فی اللغة، وإنْ أدخل بعض النحاة – بعد القرن الرابع – أنواعاً من القیاس المنطقی فی البحوث النحویة. وهذه حقیقة ثابتة جلیة للمتخصصین فی علم أصول النحو. والحقیقة الثابتة الأخری هی أنَّ هذا القیاس اللغوی قد هیمن علی جمیع المسائل النحــویة والصرفیة حتی دعا ذلک رئیس مدرسة الکوفة علیّ بن حمزة الکسائی إلی أن یقول: إنما النحو قیاسٌ یُتَّبَعْ                             وبه فی کل أمر یُنتَفعْ والحقیقة الثابتة الثالثة هی عدم وجود متخصص فی علم أصول النحو، لذلک یجب تربیة أساتذة متخصصین فی هذا العلم. إذ لاشک أنَّ اطـلاع أساتذة النحو والصرف علی حقیقة هذا القیاس وأنواعه یساعد کثیراً علی رفع المستوی العلمی. والمهم أنَّ هذه المقالة قد تکفلت ببیان أربعة أقیسة نحویة تنتمی إلی نوع واحد من أنواع القیاس الأساسیة،  وهذا النوع یضم الأقیسة المستنبطة من اطراد دور العقل فی اللغة العربیة.

نقد مؤثر، سازنده، و مثبت نقش بسیار مهمی در پیشرفت علم و دانش دارد که باعث شکوفایی ثروت کلان هر کشوری، که همان تکنولوژی آن است، می شود. ازآن جایی که پیدایش، دگرگونی، و تکامل نحو عربی ازجمله مسائلی است که توجه خاصی را می طلبد، بنابراین، پژوهش در این زمینه بسیار ارزش مند به نظر می رسد. رمضان عبدالتوّاب با ترجمة کتاب التطوّر النحوی للّغة العربیّة از برجشتر اسر، در 1994 م راهی هموار در توسعة نحو زبان عربی قرار داد. نویسنده ی این کتاب نحو عربی را ازمنظر تاریخی و زبان شناسی بررسی کرده است و از دیگر زبان های سامی ازجمله عبری، اکدی، حبشی، و آرامی نیز سخن به میان آورده است. با تحلیل کمّی و کیفی محتوای این کتاب می توان دریافت که این کتاب دو هدف اساسی را دنبال می کند: 1. بررسی نحو زبان عربی ازمنظر تاریخی: یعنی ازمنظر شکل گیری و پیدایش، تکوین، حروف اصلی، انواع جمله، بناء، و تغییرات ایجادشده در آن درطول زمان، 2. بررسی تشکیلاتی و ساختاری زبان که در حوزة زبان شناسی واقع می شود. می توان این کتاب را در عنوان درسی «تحقیق در مسائل صرفی و نحوی» در دورة دکتری زبان و ادبیات عربی در دانشگاه های ایران پیش نهاد کرد.

خلاصة المقال: یدورالحدیث فی هذا المقال حول البناء الفکری و ضرورته فی حیاة الانسان، و قد تبین خلال البحث، انّ القران الکریم قد اولی هذا الموضوع اهتماماً کبیراً وعنایةً خاصة، حیث اکد علی ضرورته فی اکثرمن نص، وعالجه علی اکثرمن صعید، واعتبره المقوّم الاساسی لبناء شخصیة الانسان، واداء دوره فی الحیاة، ففی ظلّ الفکرالصحیح، والعقیدة الصالحة، یصل الانسان الی اعلی مراتب الکمال، وادنی درجات القرب، ولم یکتف القران الکریم بذکر أهمیّة هذا الموضوع فحسب، بل تعرض الی بیان اهم الاسس التی یجب ان یبنی علیها الفکر، و هی: الفطرة، والعلم. فالفکر الصحیح وفق الرؤیة القرانیة، هو ما کان منسجماً مع مقتضیات الفطرة الانسانیة واحکامها اولاً، و مبتنیاً علی اسس علمیّة و معطیات واقعیّة، ثانیاً، وعلیه ترکّز البحث فی هذا المقال علی مطلبین اساسیین، هما :أهمیّة البناء الفکری فی القران الکریم و اسس البناء الفکری فی القران الکریم 

تهدف هذه المقالة الی إبراز النواحی الفنیة فی خماسیة «مدن الملح» الروائیة لعبدالرحمن منیف مثل: الأسلوب، و اللغة،‏ و بناء الشخصیات، ‏و البعدین المکانی و الزمانی، و الی بعض القضایا الفنیه التی اعتمدها منیف فی بناء خماسیته نحو: إتمام المعنی الروائی فی کل جزء، تسلسل أجزاء الخماسیة، و التفاوت فی المستوی الروائی بین أجزاء الخماسیة و علاقته بالواقع، و عناوین الأجزاء و مدلولاتها.

تستعمل کلمتا (لیس) و (لایکون) فی اللغة العربیة بصور مختلفة، و مازال بعضها غیر معروف عند کثیر من الباحثین. فمن الأمثلة علی ذلک، استعمال (لیس) فعلا تاما متصرفا موجبا، و مثل هذه الظاهرة اللغویة جدیرة بالبحث والدراسة. و قد اهتمت هذه المقالة ببیان هذه الاستعمالات، و تقدیمها للباحثین تقدیما میسرا، و توصلت إلی أن (لیس) تأتی علی خمسة أنواع: فعل تام متصرف موجب، و فعل ناقص، و أداة استثناء، و حرف عطف، و حرف نفی، و أن (لایکون) علی نوعین: فعل متصرف، و أداة استثناء.

نزع الشعر الحدیث الی السرد باعتباره عنصرا فعالا فی انفتاح النص ورفده بطاقات دلالیه وشعوریه وفکریه، تجعله متحرکا نحو آفاق وروی جدیده. اعتمدت القصیده النثریه علی السرد وتقنیاته للتعبیر عما یدور فی خلد الشاعر، ومن هولاء الشعراء الذین اقبلوا علی توظیف العناصر السردیه فی نتاجاتهم الشعریه هو الشاعر العراقی حبیب السامر. تهدف هذه الدراسه الی الوقوف علی تمحیص البناء السردی فی قصیده «عصا الخرنوب» للشاعر حبیب السامر، وابراز اثر هذا البناء فی تحقیق العمق الفنی للبوره الدلالیه. وسوف نتناول التشکیل السردی فی هذه القصیده من خلال تسلیط الضوء علی مجموعه من العناصر التی شکلت بنیه النص، وذلک عبر تجلیاتها السردیه المتمثله ب: الفضاء الکرونوتوبی (وحده الزمان والمکان)، والشخوص، والبولیفونیه (تعدد الاصوات)، والحدث، وقد توصلنا الی نتیجه مفادها ان الشاعر فی هذه القصیده یتجاوز القوالب الشعریه الجاهزه ویتخذ لغه سردیه تواصلیه قائمه علی التاویل، فقد استثمر بعض عناصر السرد لانجاز نص منفتح علی مقومات الاجناس الادبیه الاخری بغیه التعبیر عن مقتضیات الفکره والشعور، کما قدم نمطا حداثویا بدفقات شعوریه یتناسب مع روح العصر بتحولاته الفنیه والفکریه.